kleuren

just like autumn

Slowly the two street singers move along the market stalls at the Autumn fair, bringing a variety of familiar songs. Their guitars and gypsy clothes make them stand out in the crowd. The combination of her clear voice and his bass works surprisingly well.
When the tune of Pippi Longstocking is set in, I am taken back to my childhood instantly. I see a playful and unpredictable girl, colourful, happy, never a boring day.
Just like the singers. Just like Autumn.


October afternoon
a letter from school
addressed to her parents

silence

With the story of Evagraven still on my mind, the path slowly climbs untill we reach the wide mountain plateau. Early Autumn colors the moss. There is nobody here besides us, no houses, no cars, no roads. And when the steady rustle of my steps dies away when I stop for a photograph, the absence of sound is overwhelming.


summer route
droppings of a reindeer
still fresh

-Note: Evagraven (Eve's grave) is a ravine in the Funasdalen region, Sweden. According to an old story a Lapp woman named Eva died here in a snow storm, together with her reindeer.

leaves

 

 

 

clouds

Today is the first day of her treatment. And all that she can think of during the forty five minute drive to the hospital is that perfect afternoon last Summer that she spent laying on her back in the grass, without a care in the world, naming the clouds.



checking her hair
in the rearview mirror
autumn colors

oerbos

Niet ver van de Russische grens bereiken we één van de meest afgelegen delen van noord-Karelië: het 100 km² grote Patvinsuo Nationaal Park. Langs de onverharde weg staan auto's met Russische kentekenplaten. Kleine gedrongen vrouwen met hoofddoekjes plukken bosbessen en paddenstoelen. Hun leeftijd is onmogelijk te schatten en kan evengoed 45 als 65 zijn.

We lopen een route rond een meer aan de noordkant van het park, met dicht oerbos en uitgestrekte veengebieden. Bomen torenen boven een dik tapijt van kleurig mos uit. Het donkere weer zorgt voor een rozige en wat spookachtige gloed.

Het pad volgt de zandige oever. Er waait een koude wind en in dit jaargetijde zijn de witte strandjes verlaten. Aan de oostkant van het meer loopt het pad door een berkenbos. Opnieuw veel bosbessen en paddenstoelen. Mierenhopen leunen zwaar tegen de voet van dikke bomen.



op de markt
een bonte mix van vruchten
en kleuren

voorzichtig

carefully tasting

a hot tea

her steamed up glasses

[de haiku verscheen eerder in Vuursteen]

oogstmaan

“Voordat landbouwmachines voorzien werden van lampen en schijnwerpers, was men bij het oogsten volledig aangewezen op natuurlijk licht. Dit betekende dat wanneer de zon onderging, het werk gestaakt moest worden. Vandaar dat in vroeger tijden de maan in het najaar een welkome hulp was en voldoende licht gaf om ’s nachts door te kunnen gaan met oogsten.”   *

 

Terwijl ik het artikel over de oogstmaan lees, staan er twee pannen met stoofpeertjes zacht te koken. Het recept is vertrouwd: water, wat suiker, een stukje citroenschil, rode wijn en een kaneelstokje. Een zoetige geur vult de kamer.

verlaten stadspark
in een oude boom

iemands initialen

* Bron": ‘Onverwacht Nederland’, het kwartaalmagazine van Staatsbosbeheer

autumn wreath

herfstkrans

de gedroogde zonnebloem

voedt een merel

[de haiku behaalde een 1e plaats in de Caribbean Kigo Kukai van november 2010]

eindelijk regen

finally rain

above her new boots

her small face beaming

De haiku verscheen eerder in Vuursteen (2009) en in de bundel 'Vermoeden van Meidoorn' (Uitgeverij 't Schrijverke, 2012)

joik

Het Finse Noorden —
de omslagtijd: herfsttinten
en volop bessen;
dan die blauwige schemer
en voor maanden geen zon meer.

Simon Buschman

Na ruim elf kilometer liggen het meer Rautulampi en de gelijknamige schuilhut ongeveer halverwege mijn wandeling van vandaag. De zon weerkaatst zich in het water. Omgeven door de kale en brede ronde bergruggen van dit Urho Kekkonen Nationaal Park eet ik liggend op mijn rug – uit de wind – een boterham. Pluizige wolken schuiven voorbij.

Het is september; en hier al volop herfst. De tijd van kleurige berkenbladeren en nevelige koude nachten, van paddenstoelen en fruitige bessen; het is mijn favoriete seizoen. In dit hoge Finse Noorden zijn de verschillen tussen de jaargetijden groot. Voor mens en dier betekent het een intens beleven van de ontluikende natuur in de lente en de middernachtzon in de zomer. De snel korter wordende dagen in het najaar zijn de voorbode van een lange periode van strenge vorst en blauwige schemering. Pas in het nieuwe jaar zal het weerzien met de zon gevierd kunnen worden.

Terwijl de minuten verstrijken vullen mijn gedachten zich ongemerkt met de klanken van de joik, zoals de bijzondere zangtechniek van de oorspronkelijke bewoners van Lapland genoemd wordt. Ik maakte ooit kennis met de joik in het Arktikum, Arctic Centre & Provincial museum of Lapland, in Rovaniemi. Zittend in één van de kleine donkere ruimtes tegenover verlichte vitrines met traditionele Samikleding, luisterde ik er ademloos naar. Hoewel improvisatie vrij is, zingt de joiker in meestal niet meer dan vijf toonhoogtes de essentie van gebeurtenissen en personen. Ritme, melodie en woorden zijn daardoor vaak indringend emotioneel, zo las ik later. Iets dat voor een ongeoefend oor als dat van mij haast onmogelijk te herkennen is. Verrast dat het me toch zo wist te raken, oefent het sindsdien een wonderlijke aantrekkingskracht op mij uit.
Met een glimlach sta ik op, pak mijn rugzak weer in. Ik heb nog een lange en prachtige wandeling voor de boeg.

Marleen Hulst



- opgenomen in 'Gegeven de tijd', een bundel uit 2011 met tanka's en schaduwsporen door Simon Buschman en 66 medeauteurs. Uitgeverij De Lemmer, Lemmer. ISBN 978 90 79910 05 2.
Tevens te lezen op  http://www.tanka-schaduwspoor.nl/?page_id=445

colours

 

mijn haar checken

in de achteruitkijkspiegel

herfstkleuren

 

 [de haiku verscheen eerder in Blithe Spirit]

autumn leaves

[de haiku was een inzending voor de sep/oct.2011 'autumn leaves'-kukai van Sketchbook]

haiku in 'de rechter'

'De rechter' is een humoristische strip (van tekenaar Jesse B. van Muylwijck) die dagelijks in onder meer het Dagblad van het Noorden staat. In oktober 2008 waren er twee afleveringen aan de haiku gewijd. Ze stonden al eens op mijn vorige blog, vandaag nogmaals!

oude meesters (3)

In de rubriek 'oude meesters' wordt eens per maand een haiku van één van de Japanse haikumeesters onder de (mijn) loep genomen. Wat vind ik ervan, wat haal ik eruit, wat doet het met me? Reacties zijn van harte welkom!

Deze maand is dat een haiku van een leerling van Bashó: Nozawa Bonchó (1640-1714)*:
 

Metgezel van de

vliegende stormen, hoog in

de hemel, één maan.
   

Wie kent het niet: plotseling oog in oog staan met de maan, die zo onverwacht mooi is dat het is alsof je haar voor de allereerste keer ziet. Zelf vind ik de maan altijd wel bijzonder om naar te kijken (in J. van Tooren's 'Haiku. Een jonge maan' wordt het de "steeds veranderende onveranderlijkheid" genoemd. Kan dat het zijn misschien?), maar met name op die momenten dat de maan relatief dicht bij de aarde staat en dus voor het oog reusachtig groot is. Maar ook de kleuren vind ik bijzonder; de variaties die er zijn van koel en fel wit naar zacht oranjegeel.

Men beweert dat in de herfst de maan op haar mooist is. In Engelstalige haiku's zien we prachtige benamingen als 'harvest moon', en ook wel 'hunter's moon', ofwel oogstmaan en jachtmaan. Begrippen die we helaas in de Nederlandse taal ( en -haiku's) tegenwoordig eigenlijk nauwelijks tegenkomen.
De oogstmaan valt op of rond 23 september (tijdens de equinox - het tijdstip waarop de zon loodrecht boven de evenaar staat), en van het licht dat de maan gaf maakte men vroeger dankbaar gebruik om langer door te werken tijdens het binnenhalen van de oogst.
De jachtmaan valt tussen 12 oktober en 10 november, en volgt op de oogstmaan. Vroeger moest men zich serieus op de winter voorbereiden, en als de laatste oogsten waren binnengehaald was dit het moment dat de jacht werd geopend om de wintervoorraden aan te vullen.

Bonchó zet hier met zijn vliegende stormen en de maan een prachtige najaarshaiku neer. In deze Nederlandse vertaling is keurig voldaan aan de traditionele 5-7-5 vorm, echter halverwege de tweede regel lijkt een komma de eerste regel pas af te sluiten, waarna een volgende (en laatste) regel begint. Zou de haiku in deze moderne tijd geschreven zijn dan zou het geheel naar mijn idee als tweeregelige haiku niet misstaan.




* De hierbovengenoemde haiku van Nozawa Bonchō vond ik op pagina 229 van de bundel 'Haiku. Een jonge maan' van J. van Tooren. Uitgeverij Meulenhoff. ISBN 90 3290 2764 9. Meer (vooral in het Engels vertaalde) haiku's van Bonchō zijn online op diverse plekken te vinden, bijvoorbeeld op http://thegreenleaf.co.uk/hp/Boncho/00boncho.htm

st. maarten

Drie, vier keer achterelkaar wordt er op de bel gedrukt. Voetstappen. Geroezemoes. Ongeduld. Door het matglas van de voordeur zwaaien lichtjes heen en weer.

 

novemberkou

verhitte gezichtjes

boven lampionnen

herfstavond

                ...de stilte wordt onderbroken door een zacht knagen. Eerst hebben we geen idee waar het vandaan komt, maar als we op het geluid afgaan zien we in het licht van de maan een egel op het gras aan een peer knabbelen, net buiten de schaduw van de perenboom.
Zo laat in het seizoen vinden wij de smaak van de handperen niet meer zo bijzonder, maar vooral vogels en insecten eten er nog graag van zolang het kan. Het is overigens dit jaar voor het eerst sinds we hier zijn komen wonen dat we regelmatig een egel in onze tuin zien, ik ben nog steeds verbaasd hoe hard ze kunnen rennen!

Als we dichterbij komen stopt het geluid meteen. De egel zit bewegingloos, een donker onopvallend bolletje nu. Voorzichtig en muisstil nemen we weer afstand, maar het geluid keert niet terug.

herfstavond

het razendsnelle tikken

van de verwarming

  
[de haiku verscheen eerder in de bundel 'Bouwe Brouwer & Marleen Hulst - haiku en rengay', en stond tevens in Vuursteen]

falling leaves

vallend blad

vergeten

appels

 
[de haiku verscheen eerder in Blithe Spirit]

october sky

 
oktoberlucht

omhoog kijken

en eens lekker niezen

    

[de haiku is eerder verschenen in Blithe Spirit]

oude meesters (2)

In de rubriek ‘oude meesters’ wordt eens per maand een haiku van één van de Japanse haikumeesters onder de (mijn) loep genomen. Wat vind ik ervan, wat haal ik eruit, wat doet het met me? Reacties zijn van harte welkom!

Deze maand nogmaals een haiku van Yosa Buson¹:

Een bodemloze

emmer rolt heen en weer

in de najaarsstorm.

De haiku lezend en herlezend zie ik het beeld dat hier geschetst wordt steeds duidelijker voor me, en omdat ik van het najaar hou, is dat beeld aangenaam.

Ik zie een boerderij in een weids en kaal landschap. Binnen brandt de kachel, kaarsen zorgen voor spaarzame verlichting. Buiten jaagt een harde wind de wolken voort, en door het donkere weer valt de avond vroeg in. Ergens bij de achterdeur rolt en ratelt een omgevallen emmer, het geluid komt af en toe boven de wind uit.

En dat allemaal in zestien lettergrepen; een prachtig voorbeeld van ‘show, don’t tell’.

Wat me intrigeert is dat de emmer van Buson een bodemloze emmer is. Waarom? Een emmer zonder bodem heeft als emmer toch weinig nut meer. Deze herfsthaiku lijkt daarmee de nadruk te leggen op de vergankelijkheid.

(Toch leert even googelen dat een bodemloze emmer wel degelijk een functie kan hebben: een eenvoudig voorbeeld is dat een emmer zonder bodem rondom een plant kan worden ingegraven, om te voorkomen dat deze zich door de hele tuin verspreidt)

De vorm waarin deze haiku is neergezet spreekt me persoonlijk wat minder aan. Dat komt eigenlijk met name door de afgekapte eerste regel, die daardoor wat geforceerd overkomt. Helaas ben ik het Japans niet machtig, maar het zou interessant zijn om te weten wat de invloed van de vertaler is geweest in dit opzicht. In hoeverre speelt bijvoorbeeld het aantal lettergrepen hier een rol?

Hoe dan ook, de inhoud van de haiku maakt veel, zo niet alles, goed. Het inspireert tot allerlei beelden, en dan kan het zomaar gebeuren dat er een nieuwe haiku uit voortkomt. De herfst is immers niet alleen de onstuimigheid van een najaarsstorm, maar ook de stilte van de ochtendnevel, het verkleuren van bladeren, de ganzentrek die begint.

Het is zoals Buson zelf ooit zei: ‘de ware aard van de dingen is poëtisch.’

¹  uit ‘De maan in bezit’, met haiku’s van Yosa Buson (1716-1783).

In 1987 verschenen bij Uitgeverij Kairos, Soest. ISBN 90 70338 20 3